بلاکچین کنسرسیومی یا consortium blockchain چیست؟

یک بلاکچین کنسرسیومی (Consortium Blockchain)، یک شبکه بلاکچین نیمه‌غیرمتمرکز و دارای مجوز است که به جای یک نهاد واحد، توسط گروهی از سازمان‌های مورد اعتماد به صورت مشارکتی مدیریت می‌شود. این شبکه فقط به اعضای از پیش تأیید شده مثل کسب‌وکارها، مؤسسات مالی یا نهادهای دولتی  اجازه می‌دهد تا تراکنش‌ها را تأیید و شبکه را مدیریت کنند و تعادلی بین باز بودن بلاکچین‌های عمومی و محدودیت بلاکچین‌های خصوصی برقرار کنند.

دنیای بلاکچین تنها به بیت‌ کوین (عمومی) یا سیستم‌های کاملاً بسته (خصوصی) خلاصه نمی‌شود. نوع سومی وجود دارد که بهترین ویژگی‌های این دو جهان را با هم ترکیب می‌کند: بلاک‌چین کنسرسیومی (Consortium Blockchain).

این مدل نوآورانه که به آن بلاک‌چین «نیمه‌غیرمتمرکز» یا «دارای مجوز» نیز گفته می‌شود، راه‌حلی ایده‌آل برای همکاری چندین سازمان (مانند چند بانک، شرکت بیمه یا اعضای زنجیره تأمین) است که می‌خواهند داده‌ها را به صورت امن به اشتراک بگذارند، اما نه با تمام دنیا. در این راهنمای کامل، به شما توضیح می‌دهیم که بلاک‌چین کنسرسیومی چیست، چگونه کار می‌کند و چه مزایایی نسبت به سایر مدل‌ها دارد.

بلاکچین کنسرسیومی (Consortium Blockchain) چیست؟

بلاک‌چین کنسرسیومی، یک بلاک‌چین دارای مجوز (Permissioned) است که به جای یک سازمان واحد (مانند بلاک‌چین خصوصی)، توسط گروهی از سازمان‌های مورد اعتماد به صورت مشترک مدیریت و کنترل می‌شود.

مثال ساده: تصور کنید چندین بانک بزرگ می‌خواهند یک سیستم مشترک برای تسویه حساب‌های بین‌المللی ایجاد کنند.

• بلاک‌چین عمومی (مثل بیت‌کوین): برای آن‌ها مناسب نیست؛ زیرا تمام اطلاعات تراکنش‌ها برای عموم قابل مشاهده است و هر کسی می‌تواند در آن مشارکت کند.

• بلاک‌چین خصوصی: برایشان مناسب نیست؛ زیرا توسط یک بانک کنترل می‌شود و سایر بانک‌ها به آن اعتماد نخواهند کرد.

• بلاک‌چین کنسرسیومی: راه‌حل ایده‌آل است. هر بانک یک گره (Node) را اجرا می‌کند و همگی با هم شبکه را کنترل می‌کنند. اطلاعات محرمانه باقی می‌ماند و اعتماد بین اعضا حفظ می‌شود.

از ویژگی‌های کلیدی یک بلاکچین کنسرسیومی می‌توان به حکمرانی مشترک اشاره کرد، چندین سازمان (به عنوان مثال، بانک‌ها، دولت‌ها، شرکت‌ها) گره‌ها را اجرا کرده و در اجماع شرکت می‌کنند. همچنین، فقط شرکت‌کنندگان از پیش تأیید شده می‌توانند به شبکه بپیوندند و با آن تعامل داشته باشند. بلاکچین کنسرسیومی، غیرمتمرکزتر از بلاکچین‌های خصوصی است زیرا کنترل بین چندین نهاد توزیع می‌شود و مانند بلاکچین‌های عمومی کاملاً باز نیست. به‌علاوه، مشاهده داده‌ها و تراکنش‌ها محدود به اعضای کنسرسیوم است که محرمانگی را امکان‌پذیر می‌کند و در عین حال از امنیت و تغییرناپذیری بلاکچین بهره می‌برد.

از آنجا که گره‌های کمتری در مقایسه با بلاکچین‌های عمومی در اعتبارسنجی تراکنش‌ها شرکت می‌کنند، می‌توان سریع‌تر به اجماع رسید و کارایی را بهبود بخشید. و به ویژه در صنایعی که نیاز به همکاری بین نهادهای مورد اعتماد با نیاز به حفظ حریم خصوصی و کنترل داده‌ها دارند، مانند امور مالی، مراقبت‌های بهداشتی، لجستیک و بیمه، مفید است. در عمل، بلاکچین‌های کنسرسیوم اغلب از مکانیسم‌های اجماع مبتنی بر رأی‌گیری یا اثبات سهام در بین شرکت‌کنندگان شناخته شده استفاده کرده و تضمین می‌کنند که تراکنش‌ها فقط با تأیید اکثریت یا اکثریت مطلق اعضا تأیید می‌شوند. در‌انتها، یک بلاکچین کنسرسیومی یک شبکه بلاکچین مجاز و مختص اعضا است که توسط چندین سازمان مورد اعتماد اداره می‌شود و امکان اشتراک‌گذاری امن، کارآمد و مشارکتی داده‌ها و مدیریت تراکنش‌ها را با دسترسی و مدیریت کنترل‌شده فراهم می‌کند.

 بلاک‌چین کنسرسیومی در مقابل عمومی و خصوصی

مزایا و معایب بلاکچین کنسرسیومی

بلاکچین‌های کنسرسیوم طیف گسترده‌ای از کاربردهای عملی را در صنایع مختلف دارند، به‌ویژه در مواردی که چندین سازمان مورد اعتماد نیاز به همکاری ایمن با یکدیگر دارند و در عین حال حریم خصوصی و کنترل داده‌ها را حفظ می‌کنند. برای مثال امور مالی و بانکداری، بلاکچین‌های کنسرسیوم به چندین بانک این امکان را می‌دهند که برای تسویه حساب‌های سریع‌تر بین بانکی، تأمین مالی تجاری، وام‌های سندیکایی و فرآیندهای ساده KYC (شناسایی مشتری) با یکدیگر همکاری کنند.

بانک‌ها با به اشتراک گذاشتن یک دفتر کل ضد دستکاری، کلاهبرداری، خطاها و هزینه‌ها را کاهش می‌دهند و در عین حال شفافیت و اعتماد بین رقبا را افزایش می‌دهند. و یا زنجیره تأمین و لجستیک، آنها به چندین شرکت‌کننده (تولیدکنندگان، حمل‌کنندگان، خرده‌فروشان) کمک می‌کنند تا کالاها را در زمان واقعی ردیابی کنند و منشأ، پاسخگویی و مدیریت موجودی را بهبود بخشند. قراردادهای هوشمند می‌توانند به‌روزرسانی‌ها را در هر مرحله از زنجیره تأمین خودکار کنند و تأخیرها و ناکارآمدی‌ها را کاهش دهند.

• مراقبت‌های بهداشتی و بیمه: بلاکچین کنسرسیومی از اشتراک‌گذاری امن و مطابق با حریم خصوصی سوابق بیمار بین بیمارستان‌ها، بیمه‌گران و نهادهای نظارتی پشتیبانی می‌کنند و مراقبت از بیمار، صدور صورتحساب و پردازش ادعاها را بهبود می‌بخشند. آن‌ها رسیدگی روان‌تر به ادعاهای بیمه را تسهیل کرده و سربار اداری را کاهش می‌دهند.
• خدمات دولتی: برای مدیریت هویت، رأی‌گیری دیجیتال، اشتراک‌گذاری داده‌های بین سازمانی و سایر فرآیندهای اداری استفاده می‌شود و شفافیت را افزایش می‌دهد، کلاهبرداری را کاهش می‌دهد و اعتماد عمومی را ایجاد می‌کند.
• املاک و مستغلات: با ارائه یک دفتر کل مشترک و امن از مالکیت املاک، شفافیت تراکنش‌ها را افزایش داده و کلاهبرداری را کاهش می‌دهد و معاملات سریع‌تر و قابل اعتمادتر را تسهیل می‌کند.
• مدیریت انرژی و مالکیت معنوی: بلاکچین کنسرسیومی امکان تجارت انرژی همتا به همتا را فراهم کرده و با ایمن‌سازی و ردیابی استفاده و مالکیت در بین چندین طرف، از حقوق مالکیت معنوی محافظت می‌کنند.

این موارد استفاده، نقاط قوت بلاکچین کنسرسیوم را در مدیریت کنترل‌شده، دسترسی مجاز، افزایش حریم خصوصی و پردازش کارآمد تراکنش‌ها به کار می‌گیرند و آنها را برای بخش‌هایی که همکاری، اعتماد و محرمانگی بسیار مهم هستند، ایده‌آل می‌کنند. در اصل، بلاکچین‌های کنسرسیومی، همکاری امن، شفاف و کارآمد بین چندین نهاد در صنایعی مانند امور مالی، زنجیره تأمین، مراقبت‌های بهداشتی، بیمه، دولت، املاک و مستغلات، انرژی و مدیریت مالکیت معنوی را تسهیل می‌کنند.

❌ معایب:

• راه‌اندازی پیچیده: ایجاد یک کنسرسیوم و توافق بر سر قوانین حاکمیتی بین چندین سازمان، می‌تواند از نظر حقوقی و فنی پیچیده باشد.

• ریسک تبانی: اگرچه غیرمتمرکزتر از بلاک‌چین خصوصی است، اما همچنان این خطر وجود دارد که اعضای کنسرسیوم با هم تبانی کنند.

• شفافیت محدود: این شبکه برای عموم مردم شفاف نیست، که این ویژگی با فلسفه اصلی برخی از طرفداران بلاک‌چین در تضاد است.

• استانداردسازی: هماهنگ کردن استانداردها و پروتکل‌های فنی بین چندین شرکت مختلف می‌تواند چالش‌برانگیز باشد.

چگونه یک بلاکچین کنسرسیوم، عدم تمرکز و کنترل را متعادل می‌کند؟

یک بلاکچین کنسرسیومی با توزیع اختیارات حاکمیتی و تصمیم‌گیری بین گروهی منتخب از سازمان‌های مورد اعتماد به جای یک نهاد متمرکز واحد، بین تمرکززدایی و کنترل تعادل برقرار می‌کند. این ساختار نیمه‌متمرکز به این معنی است که چندین سازمان عضو به طور جمعی گره‌های شبکه را اداره می‌کنند، در اعتبارسنجی تراکنش‌ها شرکت کرده و مکانیسم‌های اجماع را مدیریت می‌کنند. این مسئولیت مشترک، تسلط هر شرکت‌کننده را محدود می‌کند و در عین حال همکاری و نظارت متقابل را ممکن می‌سازد. همچنین، برخلاف بلاکچین‌های عمومی که برای همه باز است، بلاکچین‌های کنسرسیومی مشارکت در شبکه را به اعضای از پیش تأیید شده محدود می‌کنند و کنترل بر اینکه چه کسی می‌تواند تراکنش‌ها را اعتبارسنجی کند و داده‌ها را مشاهده کند را حفظ می‌کنند. به‌علاوه، اعضای کنسرسیوم معمولاً قدرت تصمیم‌گیری را به اشتراک می‌گذارند، اغلب از طریق رأی‌گیری یا پروتکل‌های اجماع مانند تحمل خطای بیزانس عملی (PBFT) یا سیستم‌های مبتنی بر رأی‌گیری. این ساختار حاکمیتی، انصاف را ترویج می‌دهد و کنترل یک‌جانبه را کاهش می‌دهد، اما می‌تواند پیچیدگی‌هایی را در هماهنگی ایجاد کند.

• تعادل حریم خصوصی و شفافیت: با محدود کردن قابلیت مشاهده داده‌های تراکنش به شرکت‌کنندگان کنسرسیوم، این بلاکچین‌ها حریم خصوصی و محرمانگی داده‌ها را حفظ می‌کنند و در عین حال از دفتر کل تغییرناپذیر و امن بلاکچین بهره‌مند می‌شوند.
• کارایی و سرعت: داشتن شرکت‌کنندگان کمتر و شناخته‌شده‌تر، اجماع و اعتبارسنجی تراکنش سریع‌تری را در مقایسه با بلاکچین‌های عمومی امکان‌پذیر می‌کند و شبکه را کارآمدتر کرده و در عین حال از تمرکز کامل جلوگیری می‌کند.

به طور کلی، بلاکچین کنسرسیومی به یک نقطه میانی دست می‌یابند: آنها نسبت به بلاکچین‌های خصوصی غیرمتمرکزتر هستند زیرا کنترل بین چندین نهاد به اشتراک گذاشته می‌شود، اما با محدود کردن عضویت و حاکمیت در کنسرسیوم، کنترل و حریم خصوصی دقیق‌تری را در مقایسه با بلاکچین‌های کاملاً عمومی حفظ می‌کنند. این ساختار، همکاری قابل اعتمادی را برای سازمان‌هایی که به نظارت مشترک و کنترل داده‌ها نیاز دارند، بدون افشای عمومی اطلاعات حساس یا واگذاری تمام کنترل به یک سازمان واحد، فراهم می‌کند.

چرا بلاکچین کنسرسیومی امن‌تر از بلاکچین‌های عمومی در نظر گرفته می‌شود؟

یک بلاکچین کنسرسیومی در درجه اول به این دلیل امن‌تر از بلاکچین‌های عمومی در نظر گرفته می‌شود که دسترسی به آن محدود به شرکت‌کنندگان مجاز و شناخته‌شده است و نه برای همه. این تنظیمات مجاز، خطر حملات مخرب را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد، زیرا فقط اعضای تأیید شده می‌توانند به آن بپیوندند و تراکنش‌ها را تأیید کرده و یک محیط کنترل‌شده و قابل اعتماد ایجاد کنند. از دلایل کلیدی برای افزایش امنیت در بلاکچین‌های کنسرسیومی می‌توان به دسترسی محدود اشاره کرد، فقط سازمان‌های از پیش تأیید شده می‌توانند شرکت کنند، برخلاف بلاکچین‌های عمومی که هر کسی می‌تواند به آن بپیوندد، که قرار گرفتن در معرض بازیگران مخرب را محدود می‌کند. همچنین، چندین سازمان به صورت جمعی شبکه را اداره می‌کنند و خطرات مرتبط با یک نقطه شکست یا فعالیت مخرب داخلی را کاهش می‌دهند.

بلاکچین‌های کنسرسیومی اغلب از پروتکل‌های اجماع مبتنی بر رأی‌گیری یا سایر پروتکل‌های اجماع مجاز استفاده می‌کنند که سریع‌تر و کم‌مصرف‌تر از روش‌های بلاکچین عمومی مانند اثبات کار هستند و این امر سطح حمله را کاهش داده و کنترل بر اعتبارسنجی‌ها را افزایش می‌دهد. به‌علاوه، از آنجایی که گره‌های کمتری درگیر بوده و موجودیت‌های شناخته‌شده‌ای هستند، انجام حملات ۵۱٪ یا سایر انواع دستکاری‌های رایج در بلاکچین‌های عمومی برای مهاجمان دشوارتر است. داده‌ها و تراکنش‌ها فقط برای اعضای کنسرسیوم قابل مشاهده هستند و از اطلاعات حساس در برابر افشای عمومی محافظت می‌کنند، که در بلاکچین‌های کاملاً عمومی امکان‌پذیر نیست.

با این حال، بلاکچین‌های کنسرسیومی هنوز با برخی خطرات، مانند احتمال به خطر افتادن گره‌های عضو، مواجه هستند که در صورت عدم مدیریت صحیح می‌تواند بر امنیت شبکه تأثیر بگذارد. در مقابل، بلاکچین‌های عمومی باز و غیرمتمرکز هستند که آنها را شفاف‌تر می‌کند، اما به دلیل مشارکت نامحدود، آنها را در معرض حملات گسترده‌تری نیز قرار می‌دهد. امنیت آنها به شدت به انگیزه‌های اقتصادی و اثبات رمزنگاری بستگی دارد تا تأیید هویت قابل اعتماد. در‌انتها، بلاکچین کنسرسیومی با محدود کردن مشارکت شبکه به اعضای قابل اعتماد، اعمال فرآیندهای اجماع کنترل‌شده و محدود کردن قابلیت مشاهده داده‌ها، به امنیت بالاتری دست می‌یابند که در مجموع آسیب‌پذیری در برابر حملات رایج در شبکه‌های بلاکچین عمومی را کاهش می‌دهد.

سخن پایانی

یک بلاکچین کنسرسیومی، یک فناوری متحول‌کننده را ارائه می‌دهد که به چندین سازمان مورد اعتماد امکان می‌دهد تا ضمن حفظ کنترل بر عضویت و حریم خصوصی داده‌ها، به طور مشترک یک دفتر کل مشترک را مدیریت و ایمن کنند. با ایجاد تعادل بین تمرکززدایی و حاکمیت، پلتفرمی انعطاف‌پذیر و کارآمد متناسب با صنایعی مانند امور مالی، مراقبت‌های بهداشتی و مدیریت زنجیره تأمین ارائه می‌دهد که در آنها همکاری و محرمانگی از اهمیت بالایی برخوردار است. دسترسی کنترل‌شده و مکانیسم‌های اجماع مشترک، سرعت تراکنش، امنیت و اعتماد بین شرکت‌کنندگان را افزایش می‌دهند و خطرات و هزینه‌های مرتبط با بلاکچین‌های کاملاً عمومی یا کاملاً خصوصی را کاهش می‌دهند.

از آنجایی که سازمان‌ها به طور فزاینده‌ای به دنبال راه‌حل‌های دیجیتال مشارکتی هستند، بلاکچین‌های کنسرسیومی همچنان به پیشرفت خود ادامه می‌دهند و نوآوری و قابلیت همکاری را هدایت کرده و در عین حال از اطلاعات حساس در یک محیط نیمه‌خصوصی و مجاز محافظت می‌کنند. این تعادل، بلاکچین‌های کنسرسیومی را به انتخابی جذاب برای شرکت‌هایی تبدیل می‌کند که قصد دارند از فناوری بلاکچین برای بهینه‌سازی عملیات، تضمین انطباق و تقویت مشارکت‌های قابل اعتماد استفاده کنند.